Sommige horloges vallen op door hun uitstraling. Andere trekken juist de aandacht door wat er onder de wijzerplaat gebeurt. De IWC Portugieser Tourbillon Rétrograde Chronograph IW3494006 doet beide. Een kast van massief 950 platina, een rustige zilverkleurige wijzerplaat en daaronder een uurwerk waarin drie indrukwekkende complicaties samenkomen.
Het is een horloge waarbij je niet alleen naar de tijd kijkt. Je kijkt naar de techniek die de tijd zichtbaar maakt.
Drie complicaties in één Portugieser
De Portugieser Tourbillon Rétrograde Chronograph brengt drie bijzondere functies samen: een vliegende minuut-tourbillon, een retrograde datumaanduiding en een flyback-chronograaf.
Op zes uur bevindt zich de vliegende tourbillon. Aan de andere kant van de wijzerplaat, op negen uur, loopt de datum over een gebogen schaal van 1 tot en met 31. Bovenaan, op twaalf uur, bevindt zich de gecombineerde uren- en minutenteller van de chronograaf.
Juist die indeling maakt het horloge interessant. Iedere complicatie heeft zijn eigen plaats, maar samen vormen ze één geheel.
De platina uitvoering waar we hier naar kijken is bovendien bijzonder zeldzaam. Van de IW3494006 zijn slechts 50 exemplaren gemaakt. De 950 platina kast wordt gecombineerd met een zilverkleurige wijzerplaat en rhodium wijzers, waardoor het geheel een ingetogen uitstraling houdt. Ondanks de hoeveelheid techniek oogt het horloge daardoor niet overdreven druk.
De tourbillon: techniek die blijft bewegen
Van de drie complicaties is de tourbillon misschien wel degene die het meest tot de verbeelding spreekt.
Een tourbillon is oorspronkelijk ontworpen om de invloed van de zwaartekracht op het regulerende gedeelte van een mechanisch horloge te compenseren. Het echappement wordt daarbij in een draaiende kooi geplaatst. Doordat deze kooi voortdurend van positie verandert, worden afwijkingen die door de zwaartekracht kunnen ontstaan tegengegaan.
Tegenwoordig is een tourbillon niet meer noodzakelijk voor een modern polshorloge zoals hij dat oorspronkelijk voor zakhorloges was. Toch blijft de complicatie een van de meest bewonderde onderdelen binnen de haute horlogerie. Niet alleen vanwege het idee erachter, maar vooral vanwege de complexiteit waarmee zo’n klein mechanisme gebouwd moet worden.
Bij deze IWC wordt dat nog indrukwekkender door de uitvoering als vliegende tourbillon. De kooi heeft geen onderste brug, waardoor het mechanisme visueel vrij in de opening lijkt te zweven.
Op zes uur is daardoor iedere minuut iets te zien gebeuren. Het is een klein mechanisch theater dat nooit stilstaat.
56 onderdelen op zes uur
De vliegende minuut-tourbillon van de Portugieser bestaat uit 56 afzonderlijke onderdelen en weegt in totaal slechts 0,675 gram.
Dat geeft misschien wel het beste beeld van de technische uitdaging. Een tourbillon mag dan op het eerste gezicht uit een klein draaiend onderdeel bestaan, achter dat beeld zit een uiterst complex mechanisme.
IWC heeft bovendien een geïntegreerde tourbillonstop toegepast. Daarmee kan de tourbillon volledig tot stilstand worden gebracht, zodat de tijd tot op de seconde nauwkeurig kan worden ingesteld.
Ook in de materialen van het uurwerk zit veel techniek. De ankerevel en het echappementswiel zijn vervaardigd uit silicium en voorzien van IWC’s Diamond Shell-technologie. Deze behandeling vermindert wrijving en verbetert de energiestroom door het uurwerk.
Het resultaat is een gangreserve van 68 uur.
Een datum die terug springt
Waar de tourbillon constant in beweging is, heeft de datum een heel ander karakter.
Op negen uur loopt een kleine wijzer over een boogvormige schaal van 1 tot en met 31. Wanneer het einde van de maand wordt bereikt, springt de wijzer terug naar het begin van de schaal.
Dat is precies wat een retrograde aanduiding zo herkenbaar maakt. In plaats van een datumvenster waarbij één cijfer na het andere verschijnt, maakt de wijzer een zichtbare beweging over de wijzerplaat en keert vervolgens terug naar zijn uitgangspositie.
Het is een relatief eenvoudige manier om de datum weer te geven, maar mechanisch gezien geeft het de wijzerplaat een heel ander karakter.
De flyback-chronograaf
Daar komt nog een derde complicatie bij: de flyback-chronograaf.
De chronograaf geeft de verstreken uren, minuten en seconden weer. De uren- en minutentellers zijn daarbij gecombineerd in een totaaliser op twaalf uur.
Het bijzondere zit in de flyback-functie. Bij een traditionele chronograaf moet je eerst stoppen, vervolgens resetten en daarna opnieuw starten. Met de flyback-functie kan dat in één beweging. Tijdens het lopen van de chronograaf worden de wijzers direct teruggezet naar nul en begint de tijdmeting opnieuw.
Voor een horlogeliefhebber is juist dit soort mechanische interactie interessant. Je bedient een drukker en ziet niet alleen een functie veranderen, maar een heel mechanisme reageren.
Kaliber 89900
Al deze functies worden aangedreven door het door IWC vervaardigde kaliber 89900.
Het automatische uurwerk bestaat uit 375 afzonderlijke onderdelen en heeft een frequentie van 28.800 tikken per uur, oftewel 4 Hz. Het uurwerk beschikt over 42 jewels en heeft een gangreserve van 68 uur.
Via de saffierglazen achterzijde blijft het mechanische hart zichtbaar. Daar is ook de afwerking van het uurwerk te bewonderen, met onder meer Geneva stripes en cirkelvormige decoratie.
Een opvallend detail is de massieve 18-karaats gouden opwindrotor. Daarmee krijgt zelfs de achterzijde van het horloge een eigen visueel element.
950 platina als stille basis
De techniek mag dan de hoofdrol spelen, de kast bepaalt voor een groot deel hoe het horloge aanvoelt.
Bij deze IW3494006 is gekozen voor massief 950 platina. Dat geeft de Portugieser een uitstraling die anders is dan bij de uitvoering in goud uit de officiële IWC-documentatie.
De zilverkleurige wijzerplaat en rhodium wijzers sluiten daar mooi op aan. Het geheel blijft daardoor ingetogen, terwijl de hoeveelheid techniek onder het oppervlak juist enorm is.
Dat contrast vind ik misschien wel een van de aantrekkelijkste eigenschappen van dit horloge. Van een afstand zie je een elegante Portugieser. Pas wanneer je beter kijkt, ontdek je wat er allemaal gebeurt.
Een zeldzame Portugieser
De IWC Portugieser Tourbillon Rétrograde Chronograph IW3494006 is gelimiteerd tot slechts 50 exemplaren.
Daarmee is dit niet zomaar een Portugieser met een ingewikkeld uurwerk. Het is een horloge waarin een aantal van de meest fascinerende mechanische complicaties samenkomen: een vliegende minuut-tourbillon, een retrograde datum en een flyback-chronograaf.
En misschien is dat uiteindelijk precies waarom dit horloge zo interessant is.
De tourbillon draait iedere minuut zijn ronde. De datum beweegt langzaam richting het einde van de maand om vervolgens terug te springen. De chronograaf kan op ieder moment opnieuw beginnen met meten. Ondertussen blijft het kaliber 89900 zijn werk doen, verborgen achter een saffierglazen achterzijde.
De IW3494006 laat daarmee iets zien wat voor veel liefhebbers de aantrekkingskracht van mechanische horloges vormt: tijd wordt hier niet alleen weergegeven, maar ook zichtbaar gemaakt als techniek.